Shkruan: Shqipe HOXHA

Argyrinoi : fis epirot, sipas Timeut,Teonit dhe Lykofonit.
Është fjala për fisin e argyrinëve me qendrën e vet në Gjirokastër (S.M.).
Argyrinoi, ein Stamm der Epeirotai, Timaios bei Steph. Byz.; nahe den Keraunia, Lycophr. 1017. Eine Stadt, unbestimmt wo, Namens Argyros nannte Philistos, Steph. Byz. Leake und Hahn vergleichen mit Recht die auf antiken Grundlagen gebaute und am Fluss von Dhrvnópoli, der von Süden der Vojúsa zuströmt, gelegene Stadt Argyro kástro; die Strasse von Dyrrachion über Antigoneia nach Hadrianopolis ging hier durch.
Një qytet me emrin Argyros (Άργυρoς, πόλις) përmëndet edhe nga historiani sirakuzan Filisto1 dhe një vëndemër ilir të ngjashëm me këtë ka qyteti ilir Argyruntum, në brigjet e Dalmacisë së lashtë, që përmëndet nga Ptolemeu dhe Plini Plak (77–79)2. Në afërsi të tij sot gjëndet Starigrad i Kroacisë.
Zona e Velebit ka qenë e banuar që nga periudha paleolitike, siç dëshmohet nga fragmente qeramike të gjetura në shpella. Gërmimet e shpellës Vaganačka tregojnë vazhdimësinë e vendbanimit nga Mesoliti deri në Epokën e Hekurt.
Pas valës së tretë të migrimeve Pannoniane-Ballkanike, në kthesën e shekujve 10 dhe 9 para Krishtit, u krijua kultura liburniane në këtë zonë mbi kodër u formuan vendbanimet e para, Dubolnić përshkruan fortesat e mëposhtme: Lisarica, Sveta Trojica, Kojići Milovci, Gradina dhe Gradinica në Mali Rujn, Gradina në Veliki Rujn, Starigrad – qendra, Gradina Marasovići, Paklarić, Gradina Seline, Gradina Kneževići, Gradina Modrič dhe disa site të reja të zbuluara.
Me ardhjen e Romakëve, kalatë vazhduan të funksionojnë brenda qytetit të Argyruntum, i cili mori statusin e një bashkie gjatë mbretërimit të Perandorit Tiberius.
Argirunt përmendet në shekullin I pas Krishtit në veprën Historia Naturalis, me autor të Plini Plakut .
Gjatë konfliktit të sundimit bizantin me Ostrogotët në shekullin VI, Perandori Bizantin Justiniani I.ndërton një kështjellë në faqen e kodrës Liburniane të Trinisë së Shenjtë, jo larg vendbanimit të tanishëm të Tribanj-Šibuljina.
Në vitin 1908, Mihovil Abramić dhe Anton Colnago kryen gërmimet e para arkeologjike përgjatë rrugës kryesore antike që hyri në qytet, në zonën ku vendasit varrosën të vdekurit e tyre të djegur. Kështu, qyteti i të vdekurve sqaroi detaje për jetën e qytetit, kulturën, zakonet, strukturën shoqërore dhe lidhjet tregtare. Brenda 400 varreve u gjetën mallra të ndryshme dhe të rralla varre: bizhuteri të bëra prej bronzi, argjendi, qelqi dhe qelibari, mjete, armë, bronzi, enë qeramike dhe qelqi dhe llamba të shumta vaji me pulla të ngulitura deri në 25 prodhues të ndryshëm.
Argyruntum zgjati deri në shekullin e 4-të, pas së cilës humbet gjurma e saj.
Në fillimin e mesjetës, filloi vendbanimi i vjetër kroat, siç dëshmohet nga ndërtesat sakrale. Gjatë rreziqeve më të mëdha osmane në 16 dhe gjysmën e parë të shekullit të 17-të, zona u shkatërrua, dhe venedikasit e vendosën atë në Bunjevci pas Luftës së Kandianëve . Konfliktet midis Venecianëve dhe Habsburgëve mbi vendbanimet nën-Velebit zgjatën deri në rënien e Republikës Veneciane në 1797.
Forenbaher, S.; Vranjican, P. Vaganačka pećina // Opuscula Archaeologica Radovi Arheološkog zavoda 10. Zagreb: Zavod za arheologiju Filozofskog fakulteta, 1985., str. 1-21.
Dubolnić, Martina, Prapovijesna nalazišta na području Starigrada Paklenice. Zadar: Zavod za povijesne znanosti HAZU, 2006., str. 3-10.
Usp. Fadić, Ivo. Starigrad u Antici, u: Nikola Tvrtković (ur.), Paklenički zbornik: Nacionalni park Paklenica. Starigrad-Paklenica: Uprava NP Paklenica, 1995., str. 230-235.