Shkruan: Mili BUTKA

Listë me fjalë: Pri-para-greke

Tek ky studim i Oxfordit mbi fjalët e vjetra “palaeolexicon” si fillim gjejmë këtë shpjegim mbi termin: “Para-greke” aty thuhet se: “Ne i referohemi një substrate të një ose më shumë gjuhë jo-indo-evropiane folura para ardhjes së folësve të parë proto-indo-evropiane në Greqi. Kjo substrate mund të jetë një e ashtuquajtur substrat bujqësore, kryher nga fermerët e parë të cilët u vendosën në Greqi rreth 9000 vjet më pare”.

Pra me fjalën “Pre-para-greke” kuptojmë se këto fjalë i takojnë gjuhës më të parë e folur më përpara se ajo gjuhë të cilës ne i referohemi si “para-greke”.

Fakti që një fjalë shfaqet në disa gjuhë indo-evropiane nuk e bën atë indo-evropiane, pasi ajo nuk mund të përshtatet në Fonologjinë Proto-Indo-Evropiane dhe morfologji.

Më tej studimi në fjalë e krahason gjuhën greke si gjahtar-mbledhes; si një minierë ari e fjalëve substrate, i përbërë nga> 1000 fjalëve jo-indo-evropiane, duke I ndarë ato në dy grupe të mëdha të dallueshme:

a.) Fjalët e Para-Greek që janë të kufizuara në Greqi dhe Egje (incl në Azinë e Vogël)

b) fjalët e Mesdheut që janë të përbashkëta armene, akadiane, latine, dhe të tjera gjuhë nga Lindja e afërt.

Le të hedhim tashmë një vështrim mbi disa shembuj në listën e fjalëve, Pri-para-greke: duke i shpjeguar ato në gjuhën shqipe në gjuhë e Shkabës – dykrenare lidhur “Besën – Bashkë” mbi një trup të vetëm: Bashk⇔shkaB. (dy/el = Diell)

Listë fjalësh: Pri-para-greke të cilat datojnë rreth 9000 vjet para – si fond gjuhësor i popujve parahelene

1)- ‘Tufa e druve të zjarrit’ – quhej: βάσκιοι, Báski = Bashkë (tufë, turr, me dru, grumbul- bashkë, ashtu si fjala e paster shqipe “Bashkë e leshit të deleve”, baskët – popull i lashtë pallazg etj.

2)- βόνασος = ‘bizon’, BIZON m. zool. Ka i egër, me trup të madh, i zi – njëjtë si fjala shqipe: Bónac = Bunac – Errësirë e madhe natën {vonë], (b=v). * U bë bunacë
a) iu rrit barku nga barra (për gratë); b) u fry, u bë kacek nga të ngrënët, etj.

3)- γλοιός = klli-rë ‘substancë ngjitëse’, ‘zhul’, KËLLIRË f. Ka zënë jaka këllirë. I doli këllira.; Latin glittus ‘ngjitet’ ajo pjesë e pistë që zë; -za/mkë; ngjitet pas jakës etj.

4)- γράβιον = ‘Zgavër në tokë, në dru, etj‘ (‘pishtari, lis dru’) në gjuhën shqipe kemi fjalën, ‘grop’, ‘grabov’, por saktësisht në gjuhën shqipe kemi: Gabë dhe Zgabë – Zgavër [γῡπη, γύπας / γύψ ‘Huta’ -fole për zogjtë, lidhur kjo dhe me fjalët; Kaba – Caverns -(shpellë) – kabinë, si edhe: Kub; kuv; kufje-bosh, kov’, kup’]. “PËR Kofi, OE COFA, MoHG Koben, etj.

5)- τρύφ – / θρυπ- ‘fragment, paturpësi e dreth’, por në shqip kemi edhe fjalën specifike: TREDH kal. – Heq, rrëgjoj a mpij organet mashkullore të një kafshe a të njeriut, e bëj shterp një mashkull. Trodhi kaun (dashin)

6)- Kαπνός Kapnós = ‘Tym, avull’ καπνός, Lith. ‘Frymë, erë’ kvãpas, barbare. af-ƕapnan ‘për të shuar “- tek gjuha shqipe kemi: ABANOZ m. bot. Bimë e vendeve të nxehta, me dru të çmueshëm, të rëndë e të fortë, zakonisht me ngjyrë të zezë, * U bë abanoz rroi shumë kohë, jetoi gjatë – sigurisht këtu kemi të bëjmë me trupin diellor “ab” Kapardisur në krye – “shef” – kapiden, kapedan – kaposh. Ab-at – i pari at, a bi at = kryeprift.

7)- Σκάπτω, Skápto = ‘të gërmoj, gërmoj, të punojnë tokën’, scabō ‘për tek zeroja’, ‘scaban‘ Ohg, Lith. skabiu ‘të gërryej me një daltë’ – pra; tek kjo fjalë “Skáp-to” kemi të bëjmë fiks me emrin e Shkabës, sqepit të saj të mprehtë të mbyllur nga Brenda njëjtë ashtu si: Skaba-skavo, skavatori, etj. [skab, skeb, shqep, shqyej; shquaj – Skype].

Oxford introduction to Proto-Indo-European
and the Proto-Indo-European World, Oxford UP, 2006
2016-10-29 – Pre-Pre-Greek: Traces of a hunter-gatherer substrate in Greek.