SI MENDON KETA NE STUDIMET E TIJ ,
PËR LIDHJEN E MAQEDONËVE ANTIK -EPIRIOTËVE ==SHQIPTARE.
Pra duke i lexu dhe studju këto Ikona Shqiptar,
Qe studjuan një jetë per historin tone si dhe gjuhën shqipe.
Të bindemi se ne Shqiptarët sote ,jemi pasardhes te Maqedoneve te lashtë ,Epirioteve Albaneve ,pasardhes te Pellazgo Ilire.
Dhe jo ti injorojmë e paragjykojmë se jane Shqiptare ,,,sic e kemi zakon ,po ti njohim e ti cojme perpara veprat e tyre ..
Sa për sqarim ,veprat e Nikoll Ketes ,,edhe pse jane shume ,si Maqedonia dhe Shqiptaret ,fjalori ,etj etj .
Ngelën te pabotuara ,përshkak të kushteve te rënda ekonomike te vetë Ketës..
Si dhe u fshehën per një kohë të gjatë..
MAQEDONIA =EPIRIOT =SHQIPTARË
Duke marrë një sugjerim nga përshkrimet e rrobave maqedonase të dhëna nga Amano dhe Plutarku, Keta konstaton, jo pa ndonjë analogji detyruese, etnografike, antropologjike dhe leksikore midis stilit maqedonas të veshjes dhe asaj të përdorur nga shqiptarët. Kështu që, për shembull, nëse në veprën e Arriano thuhet se “veshja maqedonase ishte po aq e suksesshme në zbukurim ”për“ fisnikërinë ushtarake ”dhe për gratë, ja çfarë e sheh Keta në kokën e Aleksandrit “,” një pllakë në formën briri bezhe “të veshur” në një mënyrë të një kapele madhështore, lëkura Keza e kafkës, e cila shkurtoi urin dhe anën tjetër ,varëse e varur në formën e krahëve, lartësi të mrekullueshme dhe lëkurë madhështore të madhe “,
krejt e ngjashme me “cheza o […] o kayisia” e vendosur “në kokën e matroneve albane në
forma e kurorës, konkave poshtë, por e ulët, dhe e rrafshët sipër, e palosshme, e zgjatur;
dhe bisht prapa, dhe orbikulare përpara, sikur kometë, ose ombrellë, ose paruke, ose
kapak, ose kapelë »nga një« skepi ose vello e madhe, e gjatë dhe madhështore, nga më të spikaturat ,ata bashkohen nën telat e chezacon, dhe pastaj të dy krahët kalojnë njëri-tjetrin në pjesën e përparme; dhe përtej
sipër ka: sa, për ta mbajtur të bashkangjitur me zam brenda mbledh flokët; dhe pastaj një krah për brezi le të ulen në mënyrë madhështore me modesti për të covrir gjoksin në formën e armaturës, e për pjesën tjetër të gjysmës tjetër, dy pteronë përfundojnë në humerus për t’i lënë të fluturojnë për të dy
anët në fund, duke përfunduar me thekon e vargjeve të lartpërmendura të varura të gaitani ^ ose edhe
Kjo gjysmë e krahut është e vendosur midis dy anëve të zonës, dhe fundi nga atje
lejnë të lirshme; ose e vërtetë një vello, por dy herë më e gjatë, ajo varet nga maja e saj po,
Që lenë harkun tjetër në ijët, duke e kthyer atë në bishtin e shasës, dhe në pjesën tjetër le të bjerë e lirë “.
Për këtë ngjashmëri të veshjeve, Keta shtoi shpjegimin etimologjik
të fjalës cheza, e cila “në dialektin e zakonshëm Grek i korrespondon kaita cheta, ose etimologjisë
haises chesa, dhe të dy mund të nxirren nga etimologjia e vendit tonë lingua cheth ose keth, qka ka rëndësi të qethësh, nga emri i ketij patriarkut tonë, apo hethim ”; «Kjo qethje është saktësisht i prirur të jetë në gjendje të presë cheza sipër tij si një kreshtë në mbrojtje të kokës . Kjo do të bënte të identifikoni, sipas Keta-s, “i Macedin = Epiroti” me “Albani
do të dilte në një palpimë të syve në mes të të gjithë Kombeve të tjera të Botës
pamje e rrobave të tij atdhetare të monturës karakteristike dhe formës së prerjes
Më interesante se këto janë përshkrimet Ketiane të dasmave dhe përdorimeve të funeralit shqiptar, në të cilat ai gjurmon mbetjet e lashta të zakoneve të ngjashme maqedonase.
Kështu, duke marrë Curzio Rufo i cili përshkroi përdorimin maqedonas të “ndarjes [… [bukës
me shpatë, dhe pastaj e shijonin së bashku me nusen si ushqim për të zgjidhur ku ishin “, Keta kujton se si” dhëndri ndan edhe sot
bukën me shpatën e belit, duke e prerë në disa feta, i përzieni me pak kripë në një filxhan “; pastaj duke shkuar tek nusja ai thotë: (( ju broft dhe mira si bkra))
Dhe kripërat, bollëku i mirë, si buka dhe kripa .
Më në fund, pas ceremonisë, si maqedonasit që festuan porsamartuar duke u mbledhur rreth tyre, duke kënduar e duke vallëzuar në një rreth, shqiptarët dikur për të festuar ”
treshet tona të famshme në Maqedoni ose pirrica, midis tingujve, dhe këngëve epitalami dhe veçanërisht
të këngës Costantini i vogellith tri ditè therithi, njerëzit e farefisit ndërthuren njëri-tjetrin dhe duart për të formuar një kurorë gati phalanx, në të cilën më të moshuarit që intonojnë […] me vlerë, vlerë trechusal; shohim se brigada që shkon përreth vallëzimit midis triumfeve, racave, ekraneve të shpërndara, të cilat lëvizje të ndryshme janë shumë më të akullta sa herë kënga i përgjigjet ndërlidhësit Joh Joh
Nga i njëjti tenor janë krahasimet e përdorimeve të varrimeve në Maqedonas dhe Shqiptarë.
Pasi përshkruaj shkurtimisht kultin e të vdekurve të hershëm duke përdorur veprat e
Plutarku, i Athenaeum dhe Curzio Rufo, Ghetta banon në zakonet shqiptare, duke marrë veprat e Barlczio2 ‘dhe duke përshkruar zakonet e arbè’reshè. Në kolonitë e këtyre të fundit “gratë e prindërve ekspozojnë kufomën brenda arkivoleve në mes të shtëpisë,
dhe i veshur me mantel të zi, me ngjyrë blu, dhe përplasi kodrën atomike me vaitesce,
praktika kubileviste, dhe ndërsa burrat e tyre qëndrojnë drejt, me tabarin e tij të zi, midis
duke qarë serioze, gratë që ulen përreth me thekse akute dhe patetike e hedhin veten para publikut të urryer, shpesh duke plaçkitur gërshetat e flokëve të liruar, dhe të vejat me jetimët edhe nëse ndërpriten duke gërvishtur fytyrat, duke goditur gjoksin e tyre, dhe shpesh duke bërtitur jashtëzakonisht me të gjithë al are (zotim, o / i, o Zoti im, me vaitesce ti ndjen) një lloj lutje
varrosje, gërshetim me shprehjet më të dashura të pëllumbave gati të guaskës së breshkave deri në zhdukje
shoqëruesi i tyre, si dhe vëllezërit tanë kënduan këngë tragjike fatale të të vdekurve të Pali Golemit , Nich Pela dhe heronj të tjerë që vdiqën lavdi ndër arnien tonë antike
Ky është interpretimi i parë, dhe për këtë arsye domethënës, “antropologjik” i këngëve tradicionale shqiptare që disa vjet më parë kishin qenë subjekt i transkriptimeve skrupuloze dhe besnike nga Nicolo Figlia. Në këtë rrethanë Ketta parashikon disa dekada
interesin që arbëreshja romantike (Dorsa, Crispi, De Rada, Camarda, Schirò) do t’i rezervojë këngëve tradicionale, duke filluar një analizë që mori në konsideratë përdorimet dhe
zakonet e praktikuara në komunitetet -shqiptare me qëllim të gjurmimit të elementeve specifike të identitetit etnik. Larg të vlerësohet si një parashikim i metodave te “shkencës etnologjike” – siç Spata guxoi ta përkufizojë atë, duke tërhequr ato të duhurat
kritikat ndaj Purè “” 1 -, qasja e Ketës mbetet me siguri një nga provat më domethënëse të asaj fryme paramenduese italiano-shqiptare që përgatiti ardhjen dhe afirmimin pasues të romantizmit arbëror të “folklorikut” arbëresh të shekullit XIX. Nuk është rastësi që ai argumentet u mor pothuajse pa kriter nga Crispi i cili, ndërsa shtoi të tjerë vlerësime interesante, ai i shpjegoi ato nga një këndvështrim tjetër në menunë e tij historike).
.’i.7.- Argumenti i dytë i tezës identike, i zhvilluar në kapitullin VII të librit të parë, është
që përbëhet nga përkatësia e përbashkët e maqedonasve dhe shqiptarëve në një stacion të vetëm gjuhësor që heteta e përkufizon si “fenikas-pellazgjik” me qëllimin kryesor të demonstrimit të ndryshim i qartë që ndau shqipen nga greqishtja dhe latinishtja.
Arsyet e kësaj hipoteze lindën nga polemika akute që u zhvillua
pas kukullës së botimit ‘/ foi Pastorali * të Benediktit XIV e cila parashikonte lidhjen e qartë dëmtimi i riteve premierë dhe, veçanërisht, i atyre riteve që pak a shumë i referoheshin drejtpërdrejt doktrinës së kishës greke “skizmatike”, së cilës i përkisnin shqiptarët ,të Italisë, sipas asaj që Ghetta i quajti atëherë “kontradiktat latine”. Prandaj ishte se intelektualët arbëriehe të Siçilisë, më të ndjeshëm ndaj
pyetjet e mbijetesës së ritit Greko-Bizantin, zhvilluan hipotezat e tyre mbi
origjina dhe formimi i popullit shqiptar në kundërshtim të hapur me ata që ngatërruan shqiptarët me grekët. Dhe natyrisht, përveç veçantive etnike të lartpërmendura, gjuha përbënte edhe një dëshmi të larmisë së shqiptarëve. Gjithçka varej
nga një rindërtim historiko-gjuhësor që lëvizi origjinën e pretenduar të shqiptarëve gjithnjë e më shumë në kohë, për të demonstruar prejardhjen e tyre të largët nga një popull para-helen, i cili ndryshonte nga greqishtja dhe latinishtja në gjuhë dhe zakonet.
Një pjesë e të njëjtit argument tashmë ishte propozuar nga Fr. Giorgio Guzzetta dhe në
Guzzetta, sipas vetë Parrinos, kishte marrë dhe sqaruar idenë se gjuha Shqipe nuk rrjedh nga Latinishtja , edhe pse gjuha Shqipe e folur nga Arbereshet e Italis ,sillte pake probleme me idomat Latine ,qe eshte normale,por që shqipja e folur ne trojet Shqiptare ishte
identike me gjuhën maqedonase, dhe se “këtu Albanesi ne itali.
Kësaj pohimi të Ketta Parrino ai shtoi edhe konsiderata të tjera, duke përfituar nga vetja
të disa dëshmive të Plutarkut dhe Erotodos, në veçanti të atyre pasazheve që do të tregonin se “albano-epiroti” ishin “dygjuhësh” dhe se përveç njohurive të tyre për gjuhën greke, “ata konsideruan një fabul arcane” e cila nuk dihej vetëm vetëm atyre, por që asnjë popull tjetër i Ballkanit nuk e dinte.
NIKOLL KETA.
Një falenderim i takon dhe profesorit Arbersh ,Matteo Mandala